تبلیغات
دنیای عربی - حروف شبیه به "لیس"
دنیای عربی
عربی كاربردی
شنبه 16 خرداد 1394 :: نویسنده : لیلا احمدی
  حروف شبیه به "لیس" حروفی هستند که در عمل (نَسْخ)[1] و معنا (نفی)، به فعل "لیس" شباهت دارند؛ به این بیان که در عمل همچون "لیس" بر جمله­­ی اسمیه وارد شده و مبتدا را به عنوان اسم خود، رفع  و خبر را به عنوان خبر خود، نصب می‏دهند[2] و در معنا نیز بر نفی اتصاف اسم به معنای خبر در زمان حال[3] دلالت دارند.[4] این حروف عبارت­اند از: "ما"، "لا"، "إنْ" و "لات".[5] به عنوان مثال "ما" در جمله­ی «ما زیدٌ قائماً» از حروف شبیه به "لیس" است که در عمل، "زید" را به عنوان اسم خود، رفع و "قائماً" را به عنوان خبر خود، نصب داده و در معنا بر نفی اتصاف اسم (زید) به معنای خبر (قیام) در زمان حال دلالت دارد.
 
جایگاه حروف شبیه به "لیس"
  در میان عالمان نحو در تبیین مباحث حروف شبیه به "لیس"، دو رویکرد مشاهده می­شود؛ بعضی[6] با توجه به عمل رفع ­این حروف در اسم خود، در ضمن بررسی نواسخ در باب "مرفوعات" بعد از "افعال ناقصه"، به حروف شبیه به "لیس" و مباحث آن اشاره کرده­اند و در مقابل، بعضی[7] به عمل نصب این حروف در خبر خود توجه کرده و در پایان مبحث نواسخ در باب منصوبات، به بررسی حروف شبیه به "لیس" پرداخته­اند.
  ذکر این نکته قابل توجه است که ابن هشام در "مغنی اللبیب" در ضمن بررسی مفردات، هر یک از حروف شبیه به "لیس" را به صورت جداگانه بیان کرده و به کاربرد آنها در نفی اشاره می‌کند.
 
حکم معطوف بر خبر حروف شبیه به "لیس"
  حکم اعراب آنچه بر خبر این حروف عطف می­شود با توجه به نوع حرف عطف، بر دو گونه است:
1.    وجوب رفع
  در صورتی که حرف عطف همچون "بَلْ" و "لکِنْ" اقتضای مثبت بودن معطوف را داشته باشد، رفع معطوف بنا بر خبر برای مبتدای محذوف ضروری است؛ زیرا با این عطف، نفی خبر نقض شده و از این رو نصب معطوف جایز نیست.[8] باید توجه داشت تعبیر "حرف عطف" در این موارد مجازی و به اعتبار شباهت ظاهری آنها با شکل عطف است[9] و در واقع عطفی صورت نگرفته و حروف مذکور ("بل" و "لکن") حرف ابتدا هستند.[10] مانند: «ما الرجل قائماً بل جالسٌ»؛ در این مثال "بل" حرف ابتدا و اسم بعد از آن (جالسٌ) مرفوع و خبر برای مبتدای محذوف (هو) واقع شده و تقدیر عبارت "بل هو جالسٌ" بوده است. 
 
2.    جواز رفع و نصب
 در صورتی که حرف عطف همچون "واو" و "فاء" اقتضای مثبت بودن معطوف را نداشته بلکه معطوف در نفی و اثبات با معطوف‏علیه مشابهت داشته باشد، رفع و نصب معطوف جایز است. رفع معطوف به اعتبار اصل اولی و موقعیت نخستین معطوف‏علیه (مرفوع بودن معطوف‏علیه قبل از آمدن حروف شبیه به "لیس")[11] بوده و نصب آن به اعتبار موقعیت فعلی معطوف‏‏علیه (منصوب بودن معطوف‏علیه بعد از آمدن حروف شبیه به "لیس") می‏باشد. به عنوان مثال "زاهد" در عبارت «ما الرجلُ قنوعاً و زاهد» توسط "واو" بر خبر "ما" (قنوعاً) عطف شده است از این رو نصب معطوف (زاهداً) و همچنین رفع آن (زاهدٌ) جایز است.
 
حروف شبیه به "لیس" در قرآن و حدیث
1.    آیه «مَا هَذَا بَشَرًا»‏[12]، (این بشر نیست)؛ در این آیه­ی شریفه "ما" از حروف شبیه به "لیس" بوده که اسم آن (هَذَا) در محل رفع و خبر آن (بَشَراً) منصوب واقع شده است.[13]
 
2.     حدیث «وصیته لابنه الحسین علیه السلام: أَیْ بُنَیَّ مَا شَرٌّ بَعْدَهُ الجَنَّةُ بِشَرٍّ، وَ لَا خَیْرٌ بَعْدَهُ النَّارِ بِخَیْرٍ»[14]، (سفارش حضرت علی علیه­السلام به فرزندش امام حسین علیه­السلام: فرزندم آن عملی که ظاهرش شر نماید ولی عاقبتش رفتن به بهشت باشد، شر نیست و آن خیر ظاهری که سرانجامش جهنم باشد، خیر نیست)؛ در این حدیث شریف "ما" از حروف شبیه به "لیس" بوده که  اسم آن (شرٌّ) مرفوع و خبر آن (بِشَرٍّ) در لفظ مجرور به "باء" زائده  و در محلّ نصب است.
 
 
نکته
  در پایان ذکر این نکته قابل توجه است که مبحث شرایط عمل حروف شبیه به "لیس" که در دو بخش "شرایط عمومی" و "شرایط اختصاصی" بیان شده و همچنین نکاتی پیرامون هر یک از حروف شبیه به "لیس"، از مباحث مهم حروف شبیه به "لیس" هستند که در ضمن عنوان مستقل شرایط عمل حروف شبیه به "لیس" مورد بررسی قرار می‌گیرند.
 
 
 
 


[1] . مراد از نواسخ کلماتی هستند که بر مبتدا و خبر وارد شده، نام و حرکت  اعرابی هر دو و مکان مبتدا را تغییر می‏دهند و تغییر به این وجه را "نسخ" گویند. حسن، عباس؛ النحو الوافی، قم، ناصر خسرو، 1384هـ ش، چاپ هشتم، ج1، ص 494.
[2] . ابن عقیل، بهاء الدین عبد الله بن عقیل؛ شرح ابن عقیل علی الفیه، تهران، استقلال، 1384، چاپ سوم، ج1، ص 245.
[3] . مراد از حال در اینجا، حال کلام است و در صورت وجود قرینه برای زمان خاصّ، بر طبق آن عمل می­شود. حسن، عباس؛ پیشین، ج1، ص 506، پ 1 و ص 537، پ 1.
[4] . همان، ج1، ص 506.
[5] . ابن هشام انصاری، عبد الله بن یوسف؛ أوضح المسالک إلی ألفیة إبن مالک و معه مصباح السالک إلی أوضح المسالک تألیف برکات یوسف، بیروت، دار الفکر، 1428 هـ ق، بی چا، ج1، ص 264.
[6] . همچون ابن مالک در "الفیه" و  ابن هشام در "أوضح المسالک" و عباس حسن در "النحو الوافی".
[7] . همچون ابن حاجب در "الکافیة".
[8] . ابن هشام انصاری، عبد الله بن یوسف؛ پیشین، ج1، ص 269.
[9] . الصبان، محمد بن علی؛ حاشیة الصبان علی شرح الأشمونی علی الفیة ابن مالک، قم، زاهدی، 1377 هـ ش، چاپ سوم، ج1، ص 250
[10] . همان.
[11] . زیرا معطوف‏علیه قبل از آمدن حروف شیبه به "لیس" بنا بر خبر بودن برای مبتدا، مرفوع بوده است. حسن، عباس؛ پیشین، ج1، ص 541.
[12] .یوسف/ 31.
[13] . صافی، محمود بن عبدالرحیم؛ الجدول فی اعراب القرآن، ‌بیروت، دارالرشید مؤسسه الإیمان، 1418 هـ ق، چاپ چهارم، ج 12، ص 417.
[14] .حرّانی، ابی محمد حسن بن علی؛ تحف العقول عن الرسول (ص)، کتابچی، تهران، 1379 هـ ش، چاپ هفتم، ص 83.

 

 





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :

یکشنبه 2 مهر 1396 08:06 ق.ظ
Good information. Lucky me I discovered your website by accident (stumbleupon).
I've book marked it for later!
دوشنبه 16 مرداد 1396 07:30 ق.ظ
Nice blog here! Also your site loads up very fast!
What host are you using? Can I get your affiliate link to your host?
I wish my website loaded up as quickly as yours lol
جمعه 13 مرداد 1396 02:38 ب.ظ
I'm impressed, I must say. Seldom do I encounter a blog that's equally educative and interesting, and let me tell you, you've
hit the nail on the head. The problem is something not enough men and women are
speaking intelligently about. I am very happy I came
across this during my hunt for something regarding this.
دوشنبه 5 تیر 1396 05:06 ق.ظ
Good day very nice site!! Man .. Excellent .. Superb ..

I'll bookmark your site and take the feeds also? I'm satisfied to search out a lot
of helpful info right here in the publish, we need develop extra strategies in this regard,
thanks for sharing. . . . . .
سه شنبه 2 خرداد 1396 04:17 ب.ظ
Greetings from Florida! I'm bored to tears at work so I decided to browse your website on my iphone during lunch break.
I really like the info you present here and can't wait to take a look when I get home.
I'm surprised at how fast your blog loaded on my phone ..
I'm not even using WIFI, just 3G .. Anyways, great site!
چهارشنبه 23 فروردین 1396 04:10 ب.ظ
Terrific article! This is the type of information that are meant to
be shared across the net. Disgrace on Google for not positioning this publish upper!
Come on over and visit my site . Thanks =)
شنبه 19 فروردین 1396 04:26 ب.ظ
Amazing! Its really remarkable article, I have got much clear idea on the topic of from this article.
جمعه 18 فروردین 1396 03:14 ب.ظ
Hi there, just became alert to your blog through Google, and found
that it is truly informative. I am gonna watch out for brussels.
I'll appreciate if you continue this in future.
Lots of people will be benefited from your writing. Cheers!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : لیلا احمدی
نویسندگان
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی








[cb:blog_title]
قالب وبلاگ

[cb:blog_title]
[cb:blog_slogan]
[cb:post_body1][cb:post_body2]
[cb:post_continue_link]

طبقه بندی: [cb:post_category_name]،
برچسب ها: [cb:post_tag_name]،
دنبالک ها: [cb:post_related_link_name]،
[ [cb:post_create_date] ] [ [cb:post_create_time] ] [ [cb:post_author_name] ]
.: Weblog Themes By Pichak :.

تعداد کل صفحات : [cb:pages_total] :: [cb:pages_no]

درباره وبلاگ
[cb:blog_logo]
[cb:blog_description]
نظر سنجی
[cb:poll_question]
[cb:poll_answer]

صفحات جانبی
ابر برچسب ها
آمار سایت
بازدیدهای امروز : [cb:stat_today_view] نفر
بازدیدهای دیروز : [cb:stat_yesterday_view] نفر
كل بازدیدها : [cb:stat_total_view] نفر
بازدید این ماه : [cb:stat_this_month_view] نفر
بازدید ماه قبل : [cb:stat_last_month_view] نفر
تعداد نویسندگان : [cb:stat_total_author] عدد
كل مطالب : [cb:stat_total_post] عدد
آخرین بروز رسانی : [cb:stat_modify_date]
امکانات وب
[cb:blog_script]


✿ کد صوتی مهدوی برای وبلاگ شما ✿

http://falshbaner.persiangig.com/image/nazar/45.gif
َ