سلام دوستان

علی(علیه‌السلام) بشری فوق‌العاده یا فوق بشر!

عده‌ای امام را فوق بشر می‌دانند، اما بشر فوق‌العاده بودن او را هم رد نمی‌کنند. اما عده‌ای دیگر امام را بشر فوق‌العاده می‌دانند، لیکن مقام نورانی امام را به عنوان واسطۀ فیض الهی، ادراک نمی‌کنند.

نتیجه چه می‌شود؟

همان که در جنگ صفین رخ داد. اهل سپاه حضرت علی(علیه‌السلام)، او را دوست داشتند؛ مؤمن‌ترین فرد می‌دانستند و به خاطر او خانه و زندگی‌شان را رها کرده و همراهش شده بودند؛ اما به‌محض اینکه قرآن‌ها بر سر نیزه رفت، قرآن را مقابل امام قرار دادند و اینگونه نتیجه گرفتند،"قرآن وحی الهی است و از یک بشر فوق‌العاده بالاتر است؛ پس حال که معاویه زیر لوای قرآن قرار گرفته، با او نمی‌جنگیم! اما علی(علیه‌السلام) اگر چه فوق‌العاده است، ولی به هر حال بشر است و بشر جایزالخطاست، پس دلیلی ندارد در اینحا از او تبعیت کنیم!" به‌این‌ترتیب بر‌خلاف نظر علی(علیه‌السلام) حاکمیت را پذیرفتند و او را نیز وادار به این پذیرش کردند!

و این سرآغاز شهادت حضرت به دست خوارج بود.

برگرفته از کتاب "ولایت اتمام نعمت"، ج 1، صفحات 131و132.

قسیم الجنّه و النّار"

در روایات، حضرت علی(علیه‌السلام) را " قسیم الجنّه و النّارمعرفی کرده‌اند. این، یعنی بهشت و جهنم، هر دو مال علی(علیه‌السلام) است؛ منتها بهشت، وجودی و بالإصاله است و جهنم، تبعی. یعنی هر کس نتواند وارد بهشت علوی شود، در جهنم است، مثل اینکه اگر نور نباشد تاریکی معنایی نخواهد داشت. "قسیم"، صفت مشبهه بر وزن "فعیل" است؛ یعنی صفتی دائمی، مستمر و پایدار. پس می‌توان گفت این طور نیست که حضرت(علیه‌السلام) بایستد، به یکی بگوید تو بهشتی هستی و به دیگری بگوید تو اهل جهنمی! بلکه قسیم‌بودن، حقیقتی در ذات و وجود ایشان است و تمام انسان‌ها در مقابل این حقیقت، از هم تمییز داده می‌شوند؛ یعنی هر‌کس در قلبش با امام حرکت کند، رو به کمال می‌رود و هرکس ایشان را کنار بگذارد، رو به نقص خواهد رفت. از‌این‌رو جهنمی‌شدن و دوری از خدا، در بغض علی(علیه‌السلام) است و بهشتی‌شدن و قرب خدا، در حب علی(علیه‌السلام).

برگرفته از کتاب "رو به آسمان غدیر"، صص 44- 46

سؤال: در عبارت و زیَّنا السّماء الدّنیا بِزینةٍ الکواکبِ مگر زینة به الکواکب مضاف نشده؟؟ پس چرا تنوین گرفته؟؟

پاسخ: 

قرآن کریم ما به روایت حفض از عاصم است که در این نوع قرائت آیه ی کریمه به این صورت است: « وَ زَیَّنا السَّماءَ الدّنیا بِزینةٍ الکواکبِ » یعنی زینة تنوین کسره دارد و الکواکب مجرور به حرف جرّ است. خُب پس زینة طبق قواعد اسلوب مضاف و مضافٌ إلیه نمی تواند مضاف باشد چون مضاف به هیچ وجه تنوین نمی گیرد. در این آیه زینة مجرور به حرف جرّ است و الکواکب بدل است و مجرور به تبعیت از مبدل منه (یعنی همان زینة).

نقش «مَن» در جمله ی «یا مَن اسمُهُ دواء» چیه؟ اگر منادای نکره مقصوده باشد مگه نباید مبنی بر ضم باشد؟ یا مثلاً در «یا قاضی» ما نمی توانیم بالای قاضی ضمه بذاریم و بگیم منادای نکره مقصوده مبنی بر ضمّ!! پس تکلیف چیه؟ لطفاً کامل توضیح بدین.

پاسخ:

عرب زبانان یک قاعده ی کلی دارند: اسمی که منادای مضاف (البته و هم شبه مضاف) نیست (یعنی منادای مفرد است) مبنی بر ضمّ عارضی است به این معنا که در آخرش حرکت ضمه _ُ ظاهر می شود. منادای مفرد هم دو نوع است : یا از نوع عَلَم است یا نکره مقصوده. خُب این قاعده ی کلی. حالا ممکن است آن منادای مفرد خودش مبنی باشد (مبنی بر هر حرکتی؛ فتح، ضمّ ، سکون یا کسر) و یا این که از اسم های منقوص و مقصور باشد. در این دو حالت هیچ تغییری در آخر کلمه نمی توانیم بدهیم و باید بگوییم: مبنیّ بر ضمّه ی مقدّر. مثل موارد زیز:

یا قاضِی: قاضی منادای نکره ی مقصوده مبنی بر ضم مقدّر/ یا موسَی: موسی منادای عَلَم و مبنی بر ضمه ی مقدر

یا مَن ... : مَن منادای نکره مقصوده و مبنی بر ضمه ی مقدر / یا هذا: هذا منادای نکره مقصوده و مبنی بر ضمّه ی مقدر.  مَع أطیب تمنیاتی لک بالتوفیق و النجاج.  

اهداف درس:

 آموزش مفعول‏فیه ( ظرف زمان و ظرف مکان ) در قالب طرح سؤال و پاسخ به آن

 تشخیص ظرف زمان و ظرف مکان در جمله از سوی دانش‏آموز

 بیان تفاوت اسم زمان  و اسم مکان

تذکر: در برخی از کتب درسی به تفاوت اسم زمان و مکان اشاره نشده اما باید توجه داشت که یک اصل بیانگر این تفاوت است که ذیل مطالب بدان اشاره شده است.

-‏ مفعول‏ فیه چیست؟

کلمه‏ای که برای زمان یا مکان فعل در جمله ذکر می شود که معادل قید زمان و قید مکان در فارسی است.

       ما به این کلمه اصطلاحاً می‏گوئیم: ظرف زمان/ ظرف مکان

      مثل: الیوم/ صباح/ غد/ لیل/نهار

            فوق/ وراء/ خلف/ بین/ عند

نکته: اعراب ظرف زمان و ظرف مکان در جمله همیشه نصب است.

-‏ علت نامگذاری ظرف زمان و مکان به مفعول ‏فیه چیست؟

علت ‏این که ظروف ( زمان و مکان ) جزء دستۀ مفعول‏ها قرار گرفتند این است که از نظر اعرابی همیشه منصوبند و علت این که به آن مفعول‏فیه گفته می‏شود؛ این است که ضمن ترجمه کردن، حرف جر « فی» را به دنبال دارند.

*‏ تمرین: با توجه به آن چه گفتیم ظرف‏های زمان و مکان را در آیات و احادیث زیر بیابید:

 فَخَرَجَ علی قومه من المحراب فأوحی إلیهم أن سبّحوا بکرﺓً و عشیاً ( سورۀ مریم/ 11 )

 الوالدات یُرضعن حَولَین کاملَین ( سورۀ بقره/ 233 )

 الرسول الأعظم (ص): مَن لَم  یصبِر علی ذُلِّ التعلّم ساﻋﺔً بقِی  فی ذُلّ الجهل أبداً  ( میزان الحکﻤﺔ/ 6/ص  476 )

 الإمام علی (ع): مَن رَضیَ بالعاﻔﻴﺔ ممّن دونه رزق السّلامته ممّن فوقه ( بحار الأنوار ج 72/ ص 52 )

تفاوت اسم زمان و اسم مکان در این است که بیشتر اوقات اسم‏های زمان به صورت ظرف زمان استفاده می‏شوند و منصوب‏اند و از میان اسم‏های مکان هم تنها ظرفهای مکان مبهم هستند که بیشتر اوقات ظرف مکان‏اند و منصوب، اما ظرفهای مکان محدود غالباً با حروف جر  « فی» به کار می‏روند مثل: دخلتُ فی البیت/ ذهبتُ من مکّﺔ

نکته:  زمانی که ظرف مکان با « فی» آید دیگر ظرف نیست بلکه مجرور به حرف جر می‏باشد.

راهنمایی:

نکته: « عند» هم ظرف زمان می‏تواند باشد و هم ظرف مکان و راه تشخیص آن « توجه به معنا» است که اگر ظرف مکان باشد: « نزد» و اگر ظرف زمان باشد « به هنگام، به وقت» ترجمه می‏شود.

- در كدام عبارت « مفعول مطلق نوعی » بكار رفته است؟

1) اِنّا نَحْنُ نَزَّلنا عَلیكْ القرآنَ تَنْزیلاً                              2) فاِیّاكَ اِیّاكَ المِراءَ

3) مَنْ عَمِلَ عَملاً صالِحاً فَلَه جَزاءُ الحُسْنی                       4)‌ ضَرِبْتُ ضَرَبة واحدة

2- چند «ظرف مكان» در عبارت «الدنیا وَراءك و الاخرة أمامك و طلبُ ماوَراءك هزیمةٌ» وجود دارد؟                                                                                

1) دو                2) سه              3) چهار              4) پنج                       

3- اعراب مستثنی در جمله‌ی «أدّی كلُّ طالب واجبه إلا الكسلان» كدام است؟                                    

1) مجزوم                 2) مجرور                  3) مرفوع                         4) منصوب

4- نقش كلمه‌ی «سبحان» در جمله‌ی «سبحان ربّی الاعلی و بحمده» كدام است؟                                                                                                                   

1) تمییز                   2) حال                     3) مفعول له                      4) مفعول مطلق

5- نقش «إیماناً» در جمله‌ی « ازداد الناس إیماناً بالله » كدام است؟                                                  

1) تمییز                     2) حال                  3) مفعول به                      4) مفعول له

7- میز الجواب الصحیح للفراغ لایجاد « اُسلوب الحال » : « یثور الشعبُ الفلسطینی ... بالتحریر »                                                                                

1) تطلّباً                          2) طلباً                          3) مُطالِباً                           4) مُطالبةً

8- میّز الجواب الصحیح لایجاد «اُسلوب الاستثناء» : «لم یكن فی غفلة عن الله إلاّ . . . »

1) الانسانُ الجاهلُ             2) الانسانَ الجاهلَ               3) الانسانِ الجاهلِ        4) إنسانَ جاهلٍ

9- كم مفعولاً جاء فی العبارة‌التالیة؟ « الاُمّهات المؤمنات یعلّمن أولادهن حبّ الجهاد و نصرتهم المسلمین »                                                                        

1) أربعة                          2) ثلاثة                           3) اثنان                          4) خمسة      

10- میّز الجواب الذی جاء فیه ظرف المكان :

1) أحسن الجود العفو بعد المقدرة.                                2) سَل عن الجار قبل الدار.

3)  لا ترفعوا أصواتكم فوق صوت النبی                     4) و ما تدری نفس ماذا تكسب غداً

11- میّز العبارة التی ما جاء فیها مفعول مطلق:                                       

1)‌جیّد جداً                   2) حمداً‌ لله                  3)‌ سبحان الله               4) علیه السلام

12- میّز العبارة التی جاء فیها مفعول له :                                               

1)‌ أنعم الله الخیرات علینا رحمةً‌ بنا.                 2) جعل اللهُ‌ النبیّ‌ رحمةً‌ للعالمین.

3)‌ ربّنا هَب لنا من لدنك رحمةً‌.                     4) نزل القرآن لیكون رحمةً للناس.

13- فی أیّ‌ عبارة كان التمییز مفعولاً فی الاصل؟                                              

1)‌إنّ الله قریبٌ رحمةً          2) العدلُ یُضیف الشعبَ شجاعةً  

  3) یزدادُ الانسانُ‌ إیماناً               4) رُتِّبت المكتبة كُتباً

 14- ما هو المناسب للفراغ لایجاد « اُسلوب الحال »؟ : « تظاهر أبناء الاُمة الاسلامیة و هُم ... بحكم القرآن »                                                                           

1)‌ طلاباً                     2) مَطالب                   3) مُطالبینَ               4) مُطالبون   

15- میّز العبارة التی جاء فیها مفعول فیه منصوباً:                                             

1)‌ أیّام الدّراسة جمیلةٌ.                                       2) أیّام العطلة أذهب إلی الجبال.

3) یبدأ الدرس مِن صباح یوم السّبت.                       4)‌ رأینا شجاعة شبّاننا فی أیّام الحرب العدوانیة.

16- در كدام گزینه علامت یا نوع اعراب منادی با بقیه تفاوت دارد؟                     

1) یا أصدقائی !                2) یا صدیقتی !                  3) یا صدیقی !             4)‌ یا صدیقیَّ !

17- عیّن ما لیس فیه التمییز:

    1) المؤمنون ینفقون أموالهم إعطاء المحبّین.                           2) اِعلم! لیست لی ذرّة حسداً !

    3) إنَّ رسول الله (ص) أصدقُ الناس لساناً. 4) اشتهرتُ فی بلادی علماً و إیماناً.

18-  عیّن ما لیس فیه المفعول المطلق:

    1) عامل النّاسَ معاملة‌حسنةَ!                   2) ما أحسن للانسان أن یمشی كثیراً!

    3)‌ إنّه ترك الراحةَ و الذّوم اشتیاقاً للدرس!    4) سبحان الله و له الحمد الكثیر!

19- عیّن المستثنی منصوباً:                                                                                   

    1) ما رسب فی الامتحان إلاّ المتكاسل!       2) نحن لانخاف إلاّ الله !‌

    3) لم تحضر فی المدرسة إلاّ طالبة واحدة.   4) لا یُسمع من المسجد إلاّ صوت المؤذّن.

20-عیّن الصحیح فی المنادی:

    1) یا طالبینَ العلم! اجتهدوا فی الكتساب العلم.     2) أیها المسلمین!‌ اطلبوا سبیلا‌ً‌للوصول إلی الحقّ.

    3) یا رافع الدرجات! ارفع درجات المؤمنین فی الآخرة 4) یا الطالب! توكّل علی الله فی جمیع الحالات.

-انواع ما :

1-ما شرطیه : نقش" ما" مانند "من" شرطیه است مثال : " وما تفعلوا من خیرٍیعلمه الله " (عربی 2 ریاضی ص 87)

2-ما موصوله : نقش "ما" مانند "من"موصوله تابع شرایط جمله است مثال : وقع ما وقع (عربی 2 ریاضی ص 3)

ننزّل من القرآن ما هو شفاء و رحمة للعالمین" (عربی 2 ریاضی ص 9) أكمل الفراغ علی حسب ما قرأناه(عربی 2 ریاضی ص 9) 

3-ما استفهامیه :هرگاه بعد از "ما" استفهامیّه فعل لازم یا فعل متعدی كه مفعول دارد یا جمله اسمیه یا شبه جمله یا افعال ناقصه بیایند "ما" مبتدا و محلا مرفوع خواهد بود اگر بعد از "ما"استفهامیه فعل متعدی بیاید كه نیازبه مفعول داشته باشد "ما" مفعول به و محلا منصوب می آید)

"وما تلك بیمینك یا موسی " (عربی 2 ریاضی ص 25) ماذا یطلب الشاعر ؟(عربی 2 ریاضی ص 83) لِمَ خلق

الله...؟(عربی 2 ریاضی ص120)

4-ما مصدریه : حرف مصدری است كه با  بعدش به مصدر تأویل می شود : الف : ظرفیه زمانیه : مثال :"وأوصانی بالصلاة و الزكاة ما دُمتُ حیاً"   المسلمون متفرقون ماداموا بعیدین عن الاسلام (عربی 2 ریاضی ص 119)           المومنون أقویاء ماداموا متمسكین بالقرآن (عربی 2 ریاضی ص 120)

ب : مصدریه غیر زمانیه : همراه با بعدش به مصدر تأویل می شود و نقشش تابع شرایط جمله است مثال : "آمنوا كما آمن الناس"

5--ما تعجبیه : نكره تامّه است و نقش مبتدا و محلا مرفوع دارد مثال : ما اجمل الربیعَ – ما أحسن التواضعَ (عربی 3 انسانی ص 152 )

6-ما زائده : الف : بعد از "اذا " می آید مثال : إذا ما حضر المعلم سكت الطلاب

ب : بعد از "متی" می آید مثال : "متی ما تأتِ أعلّمك "

ج : بعد از حرف جر می آید مثال : عمّا قریبٍ سیبدأ الامتحان

د : بعد از "لاسیّ" می آید مثال : لا سیّما

ه : بعد از "احیانا"،"كثیرا"و"قلیلا" می آید مثال: كثیراً ما نصحتك – كثیراَ ما یخطأ الناس فی التفریق بین التواضع و صغر النفس (عربی پیش دانشگاهی ص 12 )

و: بعد از "ایّ" می آید مثال : أیّما التلمیذین كافأتَ؟

7-ما نافیه : فعل ماضی یا مضارع یا جمله اسمیه را منفی می كند مثال : ما شاهدوا شیئاً (عربی 2 ریاضی ص 3)

فما متاع الحیاةالدنیا فی الاخرة الا قلیلاً(عربی 2 ریاضی ص 31 )

8-ما نافیه شبیه به لیس : اسم را مرفوع و خبر را منصوب می كند اما اگر بعد از آن الّا بیاید دیگر عمل نمی كند

مثال : ما التواضعُ الّا الأدبُ (عربی پیش دانشگاهی ص 12 )

9-ما كافّه : حرفی است كه به إنّ و اخواتها و افعال "كثُر،قلّ شدّ" یا به حرف جر متصل می شود مثال : إنّما اللهُ علیمٌ

نكته : در صورتی كه« ما» به حرف مشبهه متصل نشده باشد دیگر« ما كافه »نمی باشد . مانند « إن ما سیكون هو أعظم» (عربی 3 ریاضی – ص 52) در اینجا «ما» اسم موصول می باشد.

15- انواع من

1- من شرطیه : الف : هرگاه بعد از من شرطیه افعال ناقصه یا فعل لازم یا فعل متعدّی بیاید كه مفعول داشته باشد "من" مبتدا و محلا مرفوع می شود. مثال : من حََفَرَبئراً لاخیه وقع فیها (عربی 2 ریاضی ص 87 ) من طلب العلی سهر اللیالی (عربی 2 ریاضی ص 89) من یتأمّلْ قبل الكلام یسلمْ من الخطأ (عربی 2 ریاضی ص 87) من صبر نال إلی الحقّ
 2– من یكن صاحبَ حقّ لا یتنازل عن حقه

 ب : هرگاه بعد ازمن شرطیه فعل متعدّی بیاید كه به مفعول نیاز داشته باشد "من" مفعول به و محلا منصوب می شود. مثال : من تنصرْ أنصرْهُ

ج : هرگاه من شرطیه بعد از حرف جربیاید "من"محلا مجرور به حرف جر می شود. مثال :بمن تُفاخرْ أفاخرْ

د : هرگاه من شرطیه به اسمی اضافه شود"من" مضا ف الیه ومحلا مجرور می شود. مثال : كتاب من تقرأْ أقرأْ

 2- من استفهامیه : الف : هرگاه بعد ازمن استفهامیه فعل لازم یا فعل متعدّی كه مفعول دارد یا جمله اسمیه یا شبه جمله یا افعال ناقصه بیایند "من" مبتدا و محلا مرفوع می شود.مثال :من یقرع الباب؟ من ضحك؟ من هو معلمك؟ من عندك؟ من فی الملعب؟ من كان یضحك؟ من یصبُّ الحجارة علی الغاصبین؟(عربی 2 ریاضی ص 83)

ب : هرگاه بعد از من استفهامیه فعل متعدّی بیایدكه نیاز به مفعول داشته باشد "من" مفعول به و محلا منصوب می شود مثال : من تحبّ؟

ج : هرگاه من استفهامیه بعد ازحرف جر بیاید "من" محلا مجرور به حرف جر می شود مثال : بمن استعنتَ علی بناء بیتك؟

د : هرگاه من استفهامیه به اسمی اضافه شود "من" مضاف الیه و محلا مجرورمی شود. مثال : كتاب من قرأتَ؟

3- من موصوله : به تناسب نقش،" من " در جمله محلا مرفوع یا محلا منصوب یا محلا مجرور می شود.مثال" یسبح له من فی السماوا ت و الارض"(عربی ص 82) – العاقل من ابتعد عن الباطل (عربی 2 ریاضی ص 8)

4- من نكره موصوفه :

 الف :" من" موصوف باشد: یا من أتیتَ تحمل البشائر ( عربی 3 انسانی ص 131) ب : "من" بعد از نِعمَ می آید مثال : نعمَ من هو فی سرّ و إعلان

5 - من زائده : كفی بنا فضلاً عمّن غیرنا

 نکاتی از درس:

نكته 1: هرگاه خبر مفرد نكره باشد به صورت معرفه ترجمه می شود. مثاال : هذا تلمیذٌ :این دانش آموز است

نكته 2 : هرگاه اسم علم تنوین بگیرد یا "ال" بگیرد باز معرفه به علم است مثال :حسینٌ – الحسین

نكته 3:گاهی دو یا سه اسم معرفه به اضافه می شوند مثال : تُثبت لنا صدق ادعاء نزول القرآن(عربی 2 ریاضی ص 29)

در مواردی  كه چند اسم به یكدیگراضافه شده باشند برای تشخیص معرفه یا نكره بودن به آخرین مضاف الیه توجه می كنیم .

نكته4:"ة" جزء حروف یك كلمه است و كلمه مستقلی نیست ولی "ه" ضمیر است و كلمه مستقلی است.مثال : نتیجة كذبه

نكته5: از بین اسامی خداوند فقط لفظ جلاله "الله" معرفه به علم است .

نكته 6 : اضافه لفظی (صفت مقلوب)در واقع اضافه صفت به موصوف است كه همیشه برای تركیبهای اضافه لفظی معادل فارسی مناسبی نمی یابیم و گاه ناگزیریم این تركیبها را به صورت صفت و موصوف ترجمه كنیم مثال : (العذر عند كرام الناس مقبولٌ: عذر خواهی نزد مردم پسندیده مورد قبول است)

نكته 7: هرگاه بعد از اسم اشاره مفرد اسم نكره جمع بیاید اسم اشاره به صورت جمع ترجمه می شود مثال : هذه هدایا : اینها هدیه هائی هستند.

منابع:

۱- شرح ابن عقیل

۲-راهنمای معلم

۳-مبادی العربیة ج ۴

۴- الجدول

۵- موسوعة صرف و نحو

نكته 1: هرگاه میان حروف ناصبه و فعل مضارع حرف «لا» بیاید «لا» نفی است و آن فعل مضارع منصوب است . مثال : أن لا یبتعدَ

نكته 2 : هرگاه فعل مضارع منصوب و مجزوم معطوف به فعل مضارع منصوب و مجزوم  دیگری شود بعد از حرف عطف «و»  حرف ناصبه و جازمه بعد از آن حذف می شود و فعل مضارع معطوف مانند فعل معطوف علیه اعراب می پذیرد.

مثال : فكیف تأمرُنی أنت أن افتحَ بیت مال المسلمین و أدفعَ لك من اموالهم .

نكته 3 : گاهی مواقع فعل مضارع منصوب به «أن» به صورت مصدر ترجمه می شود و یا مصدر به صورت فعل مضارع التزامی ترجمه می شود . مثال : أُرید أن یجلسَ = أُرید الجلوس

نكته 4 : انواع «لام» :

 الف :« لـ»  ناصبه یا تعلیل : بر سر فعل مضارع می آید و بیانگر علت است و غالباًاول جمله نمی آید .

 مثال : اجتهدنا كثیراً لننجحَ فی الامتحان .

 ب : «لـ» جازمه : بر سر فعل مضارع می آید ( فقط صیغه های غائب و متكلم )وبیانگرعلت نیست

مثال : لینفق ذوسعة من سعته

ج :« لِـ »جارّه : بر سر اسم می آید . مثال : اجتهدی لتهذیب نفسك

د :« لـ» تاكید : بر سر اسم یا فعل یا حرف می آید و غیر عامل است .

مثال : لَیوسف – لو علم الناس ما تحملتُ من المشاكل لَما تعجبوا من اعمالی الفنیة ." إنَّ الانسانَ لَفی خُسر"

نكته 5: در آیه ی "من جاء بالحسنة فله عشر امثالها " : چون  منظور عشر حسناتٍ امثالها است عدد عشر به صورت مذكر آمد ه است.

نكته 6 :« الّا» مخفف «أن لا» است و فعل بعدش مضارع منصوب است .

نكته 7 : اگر فعل مضارع مرفوع هم نون جمع مذكر داشته باشد و هم نون وقایه ، زمانی كه حروف ناصبه یا جازمه بر سرش بیاید نون جمع مذكر حذف می شود ولی نون وقایه باقی می ماند .

 مثال : یساعدوننی : أن یساعدونی

نكته8 : -در جمله ی «ها أنا الحر الریاحی »ها؛حرف تنبیه است .

و موارد كاربرد حرف تنبیه «ها» :

الف -  برسر اسم اشاره غیر بعید   مثال : هذا

ب- بعد از أیُّ و أیَّةُ در منادا می آید  مثال : یا أیُّها الرجل

ج- بر سر ضمیر مرفوع می آید . مانند مثال بالا

د-  بر سر فعل ماضی مقترن به «قد» می آید:ها قد رجعتُ.

نكته 9- حرف«بل » می تواند حرف ابتداء یا عاطفه  باشد.اگر بعداز آن مفرد بیاید عاطفه محسوب می شود.

واگر بعداز آن جمله بیاید حرف ابتداء است .ماجاء زیدٌ بل ذهبَ.

نكته 10-أم بردو نوع است:متصله یا منقطعه(منفصله).

الف-گاهی مانند أو برای تساوی حکم در دو کلمه ی عطف شده به هم می آید وقبل از آن همزه تسویه یا همزه استفهام می آید که در آن صورت  متصله است.مثال : «أ علینا أم لَنا»

ب-گاهی برای اضراب می آیدوبه معنی بل است . أم منقطعه نام دارد

 مثال :"هل یستوی الاعمی والبصیر أم هل یستوی الظلمات والنور "

نكته11-حكم فعل و فاعل از نظر مذكر و مونث آوردن :

الف- مواردی كه واجب است فعل به صورت مذكر بكار برده شود :

1-هرگاه فاعل مذكر باشد . مثال : ذهبَ التلمیذ

2- هر گاه فاعل مونث ظاهری باشد كه به وسیله«إلا» از فعل جدا شده باشد .

 مثال : ما نَجَحَ إلا زینبُ

ب- مواردی كه واجب است فعل به صورت مونث بكار برده شود :

1-اگر فاعل مونث حقیقی باشد و بدون فاصله از فعل باشد . مثال :تعلمت الفتاة.

2-هرگاه فاعل ضمیرمستتری باشد كه به مونث حقیقی یا مجازی برگردد.

مثال : التلمیذةُ نَجَحت ، الشمسُ طلعت

ج- مواردی كه جایز است فعل به صورت مذكر یا مونث بكار برده شود :

1-اگر فاعل مونث مجازی باشد. مثال :طلع الشمس وطلعت الشمس

2-اگربین فاعل مونث حقیقی و فعل  با كلمه ای غیر از« إلا» فاصله بیافتد .ذهبَ أو ذهبت القریة التلمیذةُ.

نكته12-در3موردمفعول بر فاعل وجوبا مقدم می شود :

    1.اگرفاعل محصور به« إلا» یا «إنَّما» باشد. مثال :إنما یخشی اللهَ مِن عباده العلماءُ.

    2.اگرمفعول ضمیر متصل باشد وفاعل اسم ظاهر. مثال :نَصَرَكم اللهُ

    3.اگر به فاعل ضمیری متصل شود كه به مفعول برگردد.و إذ إبتلی ابراهیمَ ربُّه.

نكته13-در3موردمفعول بر فعل وفاعل وجوبا مقدم می شود :

  1.اگرمفعول جزء كلمات صدارت طلب باشدمثل اسم استفهام  و اسم شرط:

مثال :من رأیت؟ "ماتُنفقوا مِن خیرٍ تجدوه عند الله"

 2.اگر فعل آن بعد از فاءجزاءدر جواب أمّا آمده باشدومفعول دیگری نداشته باشد

مثال :"أمّا الیتیم فلا تقهر"

  3.اگر مفعول ضمیر منفصل باشد. مثال :"إیاکَ نعبُد". 

نکته۱۴-گاهی  مبتدا به شکل صریح نیامده و موول به صریح  است  .

مثال : أن تَصوموا خیرٌ لکم . که در واقع مبتدای صریح  آن می شود: صیامُکم خیرٌ لکم.

نکته۱۵.محل مبتدا واقع شدن قبل از خبر است .اما در موارد زیر واجب است خبر بر مبتدا مقدم شود.مانند:

۱-اگر خبر شبه جمله و مبتدا نکره باشد."فیه شفاءٌ للناس".

۲-اگر خبر استفها م باشد.مانند:(أین الطریقُ) (کیف حالک).

۳-اگر مبتدا محصور با إلّـآ وإنّما باشد:(ما عادلٌ الا الله).

۴- اگر مبتدا دارای ضمیری باشد که به خبر برگردد.(فی الدار صاحبُها)

نکته۱۶-موارد حذف  ضروری مبتدا به شرح زیر می باشد:(غیر از مواردی كه قرینه نشان می دهد)

-اگر مبتدا در جواب قسم باشد. مانند: فی ذمّتی لأفعلنَّ . (مبتدا محذوف است ودر اصل بوده فی ذمّتی یمینً )

-اگر  خبر مصدر یا بدل از لفظ مبتدا باشد .مانند:صبرٌ جمیلٌ (كه بوده است صبری صبرٌ جمیلٌ )

-بعد از لاسیما  در صورتی كه اسم مرفوع باشد خبر برای مبتدای محذوف است .مانند: أكرم العلماء ولا سیّما زیدٌ . كه  زیدٌ خبر برای مبتدای محذوف (هو) می باشد.

نکته۱۷-در جواب لولا خبر محذوف است : لولا المسلمون لتأخرت  ...(خبر موجودٌ ومحذوف می باشد ).

به شرطی كه خبر بر وجود مطلق مثل كلمه ی موجود دلالت كند.

  نكته 1: افعال خمسه اعراب فرعی به حروف (نیابی) دارند(یذهبانِ – تذهبانَ– یذهبونَ– تذهبونَ – تذهبینَ)كه علامت اعراب آن در حالت مرفوع ثبوت نون اعراب است و در حالتهای منصوب و مجزوم حذف نون اعراب است .

نكته2:حالتهای مختلف اعراب أب و أخ:1- اگر مضاف واقع نشونداعرابشان اصلی است .مثال :جاء أبٌ . 2- اگر به صورت جمع مكسر(آباء – إخوان – إخوة )بیایند اعرابشان اصلی است .  مثال: رایتُ إخوانَ. 3- اگر به صورت مثنی

 ( أبوانِ- أبوینِ – أخوانِ - أخوینِ ) بیایند اعرابشان فرعی به حروف است وزیرمجموعه ی اسم مثنی به حساب می آید یعنی در حالت مرفوع «الف» و در حالتهای منصوب ومجرور«ی»  می گیرند.

 مثال : جاء أبوان:فاعل و مرفوع به فرعی« الف » 4- اگر به ضمیری جزء «ی» وصل شوند اعرابشان فرعی به حروف است. مثال : جاء أبوك

 5- اگر به ضمیر«ی» وصل شوند اعرابشان تقدیری است مثال : جاء أبی .

نكته 3 : در جملات دعائی و نفرین فعل ماضی به صورت مضارع ترجمه می شود. مثال : رضی الله عنك : خداوند از تو راضی باشد . (عربی 2 ریاضی ص 12)      لعن الله عنه : خداوند او را لعنت كند.      

نكته4: هرگاه «لمّا» بر سر فعل ماضی بیاید قید زمان ترجمه می شود و مفعول فیه می شود و اسم است ولی هرگاه «لمّا » بر سر مضارع بیاید معمولا حرف جازمه است.  مثال : فلمّا أشعله : اسم (عربی 2 ریاضی ص 14)

لمّا یذهب علیٌ الی المدرسه : حرف جازمه   گاهی لمّا به عنوان حرف استثناء به معنی الّا می آید كه بر سر جمله اسمیه وارد می شود . مثال : « إن كُلُّ نفسٍ لمّا علیها حافظ» (سوره طارق آیه 4)  

نكته5: «إلیك» اسم فعل است كه به صورت فعل ترجمه می شود و برای خود فاعل و مفعول می پذیرد.

مثال : إلیك بعضَ هذه الآیات : إلیك : اسم فعل به معنی« خُذْ»

فاعل أنت مستتر، بعض:مفعول به برای اسم فعل إلیك

إلیك می تواند به یكی از صورتهای زیر بیاید :

1- مركب ازحرف جر«إلی» وضمیرمخاطب «كَ»

2- اسم فعل امر :

الف : اسم فعل به معنی «تنحَّ» و « ابتعد» كه در این صورت فعل لازم بوده و غالباً همراه جار و مجرور می آید . مثال : إلیكَ عنّی .

ب : اسم فعل به معنی «خُذْ» كه در این صورت اسم بعد از آن مفعول و منصوب خواهد بود . 

نكته6: گاهی از مواقع اسم فاعل به صورت فعل ترجمه می شود مثال :  الأمة الإسلامیّة هی امة سائرة نحو الكمال و الرشد : امت اسلامی همان امتی است كه به سمت كمال ورشد حركت می كند

(عربی2 ریاضی ص 27) نقش كلمه «نحو» در این عبارت ظرف و منصوب بالفتحه می باشد . اگركلمه «نحو» به اسمی كه به مكان دلالت می كند اضافه شود نائب ظرف مكان می شود. مثال : تَوَجَّهتُ نحوَ المدرسة اما اگر به اسمی كه به زمان دلالت می كند اضافه شود نائب ظرف زمان خواهد بود. مثال : زُرتكَ نحو الساعة الثامنة .

نكته7: «ذات» در عبارت «ذات یومٍ رأی فی الطریق منظراً عجیباً» جانشین ظرف زمان و منصوب است . «ذات» در معنی «صاحبة» مونث «ذو» می باشد و مثنای آن «ذواتان» و جمع آن «ذوات» بوده و بر حسب جایگاهش در جمله نقش می پذیرد و در این عبارت چون برای ظرف زمان مضاف شده جانشین ظرف زمان و منصوب است .

نكته8: در عبارت «فما متاعُ الحیاة الدنیا فی الآخرة الّا قلیلٌ» ما : نفی   متاعُ : مبتدا 

 قلیلٌ : خبر می باشد( عربی 2 ریاضی ص 31)

مای شبیه به لیس با شرایطی عمل می كند و چنانچه شرایط آن وجود نداشته باشد دیگر عمل نمی كند و صرفاً «ما» نفی نامیده می شود.

شرایط عمل كردن آن عبارت است از :

1- پس از «ما» لفظ «إنْ» نیامده باشد.

2- خبرش بر اسمش مقدم نشود.

3- نفی آن با «الّا» شكسته نشود.

نكته 9: لفظ« فقط» در « إنَّ الرأی لا یَتَحقّق بالكلام فقط.» «فاء» تزیین لفظ و «قط» اسم فعل می باشد.